ładowanie...
Warunkowe umorzenie postępowania za działania polegające na prowadzeniu pojazdu po alkoholu

Warunkowe umorzenie postępowania za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu

Prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu zagrożone jest surową karą, w tym zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz dotkliwymi konsekwencjami finansowymi. Jeśli chcesz się dowiedzieć, co grozi za kierowanie samochodem po alkoholu, to zapraszamy do zapoznania się artykułem „Kara za jazdę po alkoholu”. Jednakże w pewnych szczególnych sytuacjach osoby, które kierowały samochodem pod wpływem alkoholu, mają szansę na warunkowe umorzenie postępowania karnego.

Na czym polega warunkowe umorzenie postępowania karnego?

Warunkowe umorzenie postępowania to jeden z tzw. środków probacyjnych przewidzianych w przepisach Kodeksu karnego. Sprowadza się on do rezygnacji przez sąd z prowadzenia postępowania karnego przeciwko oskarżonemu i poddania sprawcy przestępstwa swego rodzaju próbie, która polega na sprawdzeniu, czy w wyznaczonym przez sąd okresie sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego. Jeśli w tym okresie sprawca popełni jakieś nowe przestępstwo, to sąd podejmuje warunkowo umorzone postępowanie, wyznacza rozprawę i wydaje wyrok skazujący, orzekając wobec oskarżonego karę.

Jeśli natomiast w okresie próby sprawca będzie zachowywał się poprawnie, w tym zwłaszcza nie popełni nowego przestępstwa, a przy tym wywiąże się z obowiązków nałożonych na niego w wyroku warunkowo umarzającym postępowanie, to po upływie okresu traktowany jest tak, jak gdyby wobec niego nigdy nie toczyło się tego rodzaju postępowanie karne. Warunkowe umorzenie postępowania jest zatem szansą na uniknięcie przez sprawcę kary za popełnione przestępstwo, a przede wszystkim negatywnych konsekwencji związanych z wpisem do Krajowego Rejestru Karnego i tym samym brakiem możliwości uzyskania zaświadczenia o niekaralności.

Warunkowe umorzenie postępowania – przesłanki

Aby sąd mógł ewentualnie rozważyć warunkowe umorzenie postępowania karnego, muszą być spełnione wszystkie poniższe przesłanki:

1. Przestępstwo zarzucane oskarżonemu jest zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica nie przekracza 5 lat

Jeśli chodzi o przestępstwo prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości stypizowane w art. 178a Kodeks karnego, to jest ono zagrożone karą pozbawienia wolności do 2 lat. Zatem w przypadku popełnienia takiego przestępstwa powyższa przesłanka zawsze będzie spełniona.

2. Wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne

Analizując dany przypadek, w szczególności rodzaj popełnionego przez oskarżonego przestępstwa, sąd musi ustalić, czy stopień jego winy jest na tyle nieznaczny, że zasadne będzie warunkowe umorzenie postępowania. Oceniając stopień winy sąd bada postać zamiaru, motywację sprawcy oraz rodzaj i stopień naruszonych reguł ostrożności.

Przykładowo, stopień winy osoby, która zdecydowała się kierować samochodem pod wpływem alkoholu tylko dlatego, że musiała pilnie zawieźć członka rodziny do szpitala z powodu zagrożenia dla jego zdrowia, będzie znacznie niższy aniżeli w przypadku kierowcy, który pojechał samochodem do sklepu aby kupić sobie coś do jedzenia.

Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu bierze się pod rozwagę m.in. rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, czy rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa. Posługując się znów przykładem, stopień społecznej szkodliwości będzie niższy, gdy nietrzeźwy kierowca prowadzi samochód po podrzędnej drodze o małym natężeniu ruchu aniżeli w sytuacji, gdyby jechał przez centrum miasta czy po autostradzie.

3. Okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości

Sąd nie może mieć wątpliwości co do faktu popełnienia przestępstwa, sprawstwa oskarżonego oraz okoliczności jego czynu. Jeśli więc przykładowo pojazdem podróżowało dwóch nietrzeźwych mężczyzn i jeden z nich przyznaje się do kierowania, ale sąd nabierze wątpliwości co do tego, czy to faktycznie on prowadził samochód (bo np. właścicielem samochodu jest ten drugi mężczyzna, który podaje się za pasażera), to w takiej sytuacji sąd może nie zdecydować się na umorzenie i prowadzić rozprawę celem wyjaśnienia tych wątpliwości.

Podobnie może być jeśli oskarżony ograniczy się tylko do przyznania się do zarzucanego mu czynu ale odmówi składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania, pozbawiając w ten sposób sąd możliwości poznania motywów, którymi oskarżony kierował się, decydując się na prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu. Czasami też pokrętne wyjaśnienia złożone przez oskarżonego, którym sąd nie da wiary, mogą nie tylko pozbawić oskarżonego jakichkolwiek szans na warunkowe umorzenie postępowania, ale wręcz spowodować wymierzenie przez sąd surowszej kary. Aby więc zwiększyć swoje szanse na warunkowe umorzenie, należy zawsze solidnie przygotować i przedstawić swoje stanowisko.

4. Niekaralność sprawcy za przestępstwo umyślne

Oskarżony, który ubiega się o warunkowe umorzenie postępowania, nie może być uprzednio karany za przestępstwo umyślne. Oznacza to, że w momencie rozpatrywania przez sąd takiego umorzenia, nie może istnieć prawomocny wyrok, na mocy którego sprawca został skazany za jakiekolwiek przestępstwo umyślne. Przestępstwem umyślnym jest np. złożenie fałszywych zeznań, groźba karalna, kradzież, znęcanie się, czy prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub pod wpływem środka odurzającego. Karalność za przestępstwo nieumyślne wprawdzie formalnie nie wyklucza możliwości zastosowania warunkowego umorzenia, niemniej jednak może finalnie przesądzić o rezygnacji przez sąd z takiego sposobu zakończenia postępowania.

5. Pozytywna prognoza kryminologiczna

Oprócz wszystkich powyższych przesłanek, postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia muszą uzasadniać przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. A więc wobec sprawcy musi istnieć tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna, która oznacza, że sąd musi mieć przekonanie, iż pomimo umorzenia postępowania oskarżony krytycznie odnosi się do swojego czynu, wyciągnął już właściwe wnioski z jego popełnienia, będzie przestrzegał porządku prawnego i w związku z tym nie ma potrzeby aby go karać.

Kluczowe w tym zakresie mogą okazać się sygnalizowane wcześniej wyjaśnienia złożone przez oskarżonego, czy właśnie fakt niekaralności oskarżonego za jakiekolwiek przestępstwo (również za nieumyślne). Większe szansa na umorzenie ma oskarżony, który prowadzi ustabilizowany tryb życia i który po raz pierwszy w życiu wszedł w konflikt z prawem aniżeli osoba, która prowadzi rozrywkowy tryb życia, nie stroni od alkoholu i była już wcześniej karana nawet za przestępstwo nieumyślne.

Kto decyduje o warunkowym umorzeniu postępowania?

Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego podmiotem decydującym o warunkowym umorzeniu postępowania jest wyłącznie sąd, który bada, czy w konkretnej sprawie spełnione są wszystkie przesłanki warunkowego umorzenia, a w szczególności czy w ocenie sądu konkretny oskarżony w ogóle zasługuje na danie mu szansy i warunkowe umorzenie postępowania.

Zaznaczyć należy, że nawet jeśli spełnione są wszystkie przesłanki formalne (opisane powyżej), to sąd nie ma obowiązku warunkowego umorzenia postępowania, ponieważ obowiązujące przepisy stwarzają mu jedynie możliwość w tym zakresie, z której sąd wcale nie musi skorzystać. Dlatego niezwykle ważne jest, aby oskarżony wykazał nie tylko spełnienie formalnych podstaw do warunkowego umorzenia ale oprócz tego swoją postawą i wyjaśnieniami przekonał sąd, że zasługuje na danie mu jeszcze jednej szansy.

Do warunkowego umorzenia nie jest uprawniony oskarżyciel publiczny, tj. prokurator ani policja, przy czym nie wyklucza to złożenia przez nich do sądu wniosku w tym zakresie, który podlegał będzie swobodnej ocenie sądu.

Wyrok warunkowo umarzający postępowanie

Decydując się na warunkowe umorzenie postępowania, sąd zawsze wydaje wyrok, w którego treści umieszcza opis popełnionego przez oskarżonego czynu i stwierdza, że warunkowo umarza postępowanie w tej sprawie. Warunkowe umorzenie postępowania następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Pomimo że sąd w takim wyroku nie wymierza kary, to jednak może orzec o oddaniu sprawcy w okresie próby pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

Sąd może też orzec świadczenie pieniężne, zakaz prowadzenia pojazdów lub nałożyć na sprawcę obowiązek informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, przeproszenia pokrzywdzonego (jeśli jest), wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby, powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających, poddania się terapii uzależnień, poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji, uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych. Jeśli przestępstwem została wyrządzona szkoda, to sąd ma obowiązek nałożyć na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzec nawiązkę.

Jeśli chodzi o powyższe możliwości, to w sprawach o przestępstwa prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu sąd najczęściej orzeka zakaz prowadzenia pojazdów oraz świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5.000 zł, a niezależnie od tego obciąża oskarżonego obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych, których wysokość wynosi kilkaset złotych.

Warunkowe umorzenie postępowania a zakaz prowadzenia pojazdów

W przypadku popełnienia przestępstwa prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, wydając wyrok skazujący sąd ma obecnie obowiązek orzec wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres co najmniej 3 lat. Jest to zatem minimalny okres, na jaki oskarżonemu zabierane jest prawo jazdy. Wiąże się z tym konieczność ponownego zdawania egzaminu na prawo jazdy po upływie okresu, na jaki został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów.

Jeśli sąd decyduje się na warunkowe umorzenie postępowania karnego, to powyższa kwestia przedstawia się znacznie korzystniej dla oskarżonego. W takiej sytuacji sąd nie musi ale może orzec zakaz prowadzenia pojazdów i jeśli się na to zdecyduje, to maksymalny okres tego zakazu może wynosić 2 lata. W przeważającej liczbie przypadków sąd orzeka wobec sprawcy zakaz prowadzenia pojazdów, jednak często udaje się przekonać sąd, aby zakaz był orzeczony tylko na rok, dzięki czemu po jego upływie oskarżony nie musi ponownie zdawać egzaminu na prawo jazdy, a jedynie składa wniosek o zwrot prawa jazdy.

Warunkowe umorzenie a zaświadczenie o niekaralności i wpis do Krajowego Rejestru Karnego

Wielu osobom, które zostały zatrzymane za prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu, zależy przede wszystkim na tym, aby nie zostały skazane i nie widniały jako osoby karane w Krajowym Rejestrze Karnym (określanym w potocznym języku jako „kartoteka karna”). Wykonywanie wielu zawodów obwarowane jest bowiem warunkiem pozostawania osobą niekaraną w ogóle, względnie niekaraną za przestępstwo umyślne – a przestępstwo prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości jest właśnie przestępstwem umyślnym. Tak jest w szczególności w przypadku funkcjonariuszy służb mundurowych, czy osób wykonujących zawód zaufania publicznego.

W takiej sytuacji wyrok skazujący za kierowanie samochodem pod wpływem alkoholu najczęściej immanentnie wiąże się ze wszczęciem postępowania dyscyplinarnego i wydaleniem skazanego ze służby, czy rozwiązaniem z nim umowy o pracę. Dla takiej osoby jest to więc najdotkliwsza konsekwencja prowadzenia samochodu po alkoholu.

Sprawca, wobec którego sąd zastosował warunkowe umorzenie postępowania, jest uważany za osobę niekaraną i w związku z tym może uzyskać zaświadczenie o niekaralności. W wyroku, jaki zapada w takiej sytuacji, nie wymierza się w ogóle kary, więc nie mamy do czynienia z karalnością sprawcy, nawet jeśli wobec oskarżonego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów – zakaz ten jest bowiem środkiem karnym a nie karą. W samej karcie karnej wprawdzie będzie znajdować się informacja o warunkowym umorzeniu postępowania, ale nie jest ona wpisywana do samego rejestru skazanych. To oznacza, że w przypadku warunkowego umorzenia postępowania sprawca bez żadnego problemu uzyska zaświadczenie o niekaralności oraz będzie mogła złożyć zgodne z prawdą oświadczenie i niekaralności.

Podjęcie warunkowo umorzonego postępowania

Jak wskazano na wstępie, pomimo warunkowego umorzenia postępowania karnego, sprawca w okresie próby musi przywiązywać szczególną wagę do przestrzegania obowiązującego porządku prawnego. Jeśli bowiem w okresie próby popełni przestępstwo umyślne, to sąd ma obowiązek podjąć umorzone postępowanie karne i wydać wyrok skazujący.

Jeśli zaś sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił przestępstwo nieumyślne, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody, to sąd może podjąć postępowanie, chyba że wcześniej kurator sądowy udzielił sprawcy pisemnego upomnienia – wtedy sąd ma obowiązek podjąć postępowanie. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Warto starać się o warunkowe umorzenie postępowania

Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, warunkowe umorzenie postępowania jest niezwykle korzystną dla oskarżonego instytucją, o której zastosowanie przez sąd warto i należy się ubiegać.

Oczywiście starania o warunkowe umorzenie nie powinny ograniczać się tylko do złożenia samego wniosku, który dla sądu może okazać się mało przekonujący, a tym samym niewystarczający. Oprócz tego konieczne jest solidne przygotowanie stanowiska, jakie zaprezentuje w sądzie oskarżony, jak i podjęcie szeregu innych działań i czynności, które pomogą przekonać sąd do zastosowania ww. środka probacyjnego. Dlatego w tego rodzaju sprawie warto rozważyć skorzystanie z pomocy adwokata, który w sposób kompleksowy zajmie się sprawą i działaniami w celu zwiększenia szans na warunkowe umorzenie postępowania.